Konsultacje projektu zmian ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tzw. ustawy ooś), przygotowanego przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, mają charakter przełomowy w kontekście problematyki zanieczyszczenia sztucznym światłem. Po raz pierwszy od wielu lat postulat uwzględnienia emisji światła w procedurach ocen oddziaływania na środowisko został wprost wpisany do projektu ustawy i spotkał się z pozytywną opinią Krajowej Komisji do spraw Ocen Oddziaływania na Środowisko, działającej jako agenda Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska przy Ministerstwa Klimatu i Środowiska. 

Projektowane zmiany przewidują wprowadzenie obowiązku analizy emisji światła w dokumentacji środowiskowej, zarówno na etapie karty informacyjnej przedsięwzięcia, jak i raportu o oddziaływaniu na środowisko. Oznacza to, że światło zostałoby formalnie uznane za jeden z rodzajów oddziaływań, które muszą być oceniane w toku procedur administracyjnych, obok hałasu, wibracji czy innych form emisji energii. W praktyce daje to organom administracji narzędzie do żądania rzetelnych analiz wpływu oświetlenia na ludzi, przyrodę i krajobraz, a także do nakładania warunków minimalizujących negatywne skutki nadmiernego lub niewłaściwie zaprojektowanego światła.

W opinii zespołu roboczego KKOOŚ podkreślono, że dotychczasowe brzmienie ustawy ooś nie wyróżniało żadnych konkretnych oddziaływań, co w praktyce prowadziło do marginalizowania problemu zanieczyszczenia światłem. Eksperci wskazali, że proponowana zmiana jest nie tylko zasadna, ale wręcz konieczna dla dostosowania prawa krajowego do standardów unijnych. Zwrócono uwagę, że załącznik IV dyrektywy EIA wprost wymienia światło jako jedną z form emisji podlegających analizie, a jego brak w polskiej ustawie stanowił lukę prawną. Tym samym pozytywna opinia KKOOŚ oznacza uznanie, że uwzględnienie światła w ustawie ooś nie jest rozszerzeniem wymogów ponad minimum unijne, lecz realizacją obowiązków już wynikających z prawa UE. 

Więcej…

W styczniu 2026 r. sejmowe podkomisje — podkomisja stała ds. zdrowia publicznego i podkomisja stała ds. budownictwa, gospodarki przestrzennej i poczty, działające w ramach Komisji zdrowia i Komisji infrastruktury — poświęciły swoje posiedzenia problemowi nadmiernego zanieczyszczenia sztucznym światłem i możliwościom jego uregulowania w polskim systemie prawnym. Debata wynikała z rosnącego zainteresowania negatywnym wpływem światła nocnego na zdrowie ludzi, funkcjonowanie środowiska przyrodniczego, bezpieczeństwo przestrzenne i jakość życia oraz z faktu, że obecne prawo nie zawiera kompleksowej definicji i zasad przeciwdziałania temu zjawisku. 

Podczas posiedzeń, które odbyły się 21 i 23 stycznia, wysłuchano ekspertów z administracji publicznej, środowisk naukowych oraz organizacji pozarządowych. Ministerstwo Zdrowia podkreśliło, że nadmierna ekspozycja na sztuczne światło nocą zaburza rytm okołodobowy organizmu, zakłóca syntezę melatoniny i wiąże się z szeregiem problemów zdrowotnych, w tym zaburzeń snu i ryzykiem chorób przewlekłych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska potwierdziło, że dostrzega problem, jednak wskazało na trudności z wpisaniem zanieczyszczenia światłem jako kategorii oddziaływania w ustawie „Prawo ochrony środowiska” ze względu na wymagania dotyczące udokumentowania szkodliwości i określenia bezpiecznych poziomów ekspozycji.

W obradach uczestniczyli przedstawiciele organizacji społecznych, w tym naukowcy i eksperci zajmujący się ochroną środowiska, zdrowiem publicznym, planowaniem przestrzennym oraz problematyką światła nocnego, jak również przedstawicielstwo Rzecznika Praw Obywatelskich. Eksperci przywoływali przykłady rozwiązań z innych krajów europejskich, które wprowadziły normy dotyczące ograniczeń emisji światła nocnego czy ochrony tzw. ciemnego nieba, oraz argumentowali za potrzebą wzmocnienia ram prawnych w Polsce.

W ramach tych obrad głos zabrało także Stowarzyszenie POLARIS-OPP prowadzące Program Ciemne Niebo - Polska od 2005 roku. W swoim stanowisku organizacja zaakcentowała, że problem nadmiernego sztucznego światła przestał dotyczyć wyłącznie astronomii czy estetyki krajobrazu nocnego i stał się istotnym zagadnieniem zdrowia publicznego. Wskazano, że sztuczne światło jest formą zanieczyszczenia, którą można kontrolować poprzez właściwe projektowanie i eksploatację oświetlenia zewnętrznego — redukując kierunkowość, natężenie i czas świecenia lamp bez pogarszania bezpieczeństwa, a często przy jego poprawie dzięki ograniczeniu olśnienia i nadmiernych kontrastów. Jako przykład udanych praktyk podkreślono doświadczenia z Sopotni Wielkiej, która uzyskała tytuł International Dark Sky Community i wdrożyła racjonalną politykę oświetleniową w praktyce — co dowodzi, że kompromis między funkcjonalnym oświetleniem a ochroną środowiska i zdrowia jest możliwy do osiągnięcia.

Debata sejmowa o zanieczyszczeniu światłem — jak wynika z przedstawionych stanowisk — stanowi istotny krok ku uświadomieniu tego problemu na szczeblu ustawodawczym i może zapoczątkować prace nad odpowiednimi regulacjami, które łączą ochronę środowiska, zdrowia publicznego i racjonalne wykorzystanie światła w przestrzeni publicznej. Czy tak się jednak stanie - zobaczymy. 

Zobacz treści drugiego stanowiska Stowarzyszenia POLARIS - OPP: 

Właściwa ochrona ciemnego nieba przed zanieczyszczeniem sztucznym światłem pozwala na podziwianie piękna otaczającego nas kosmosu. Zapewne wielu czytelników niejednokrotnie zastanawiało się co to za jasny obiekt widoczny jest w pobliżu Księżyca lub kiedy można zaobserwować wybraną planetę. Warto więc wiedzieć co i kiedy możemy zobaczyć.

Na niniejszej podstronie, publikujemy całoroczny spis wybranych, ciekawszych zjawisk astronomicznych obserwowalnych z terenu Polski (godziny dla Sopotni Wielkiej jako pierwszego w Polsce obszaru ochrony ciemnego nieba), oczywiście nie tylko na ciemnym niebie, ale możliwość ich podziwiania z dala od miast i źródeł sztucznego światła z pewnością nada im osobliwego uroku.

Wyjątek stanowią pozycje w tabeli, które z uwagi na wyjątkowość zjawiska polecamy do obserwacji także na dziennym niebie. Wszak światło naturalne jest równie piękne co ciemne niebo... 

Sprawdź wykaz miejsc ochrony ciemnego nieba w Polsce >>> Obszary CN-000.

Skontaktuj się z ich koordynatorami, bo być może organizowane są publiczne pokazy astronomiczne w wybranym terminie lub inne wydarzenia.

I i II kwartał 2026 roku

Opracowanie: Program Ciemne Niebo – Polska. Stowarzyszenie POLARIS-OPP.